Trong tiến trình đổi mới chương trình đào tạo, Trường Đại học Bình Dương định hướng gia tăng tỷ trọng mô phỏng, thực hành, học theo dự án và trải nghiệm doanh nghiệp, nhằm rút ngắn khoảng cách giữa giảng đường và môi trường nghề nghiệp thực tế. Mục tiêu của đổi mới không chỉ là giúp sinh viên “biết”, mà quan trọng hơn là “làm được”, “vận dụng được” và “thích nghi được” sau khi tốt nghiệp. Vì vậy, quá trình đào tạo được thiết kế theo hướng tăng cường các hoạt động thực hành, mô phỏng tình huống nghề nghiệp, học tập dựa trên dự án và giải quyết các vấn đề gần với thực tế doanh nghiệp.
1. Học để làm được việc
Kiến thức lý thuyết vẫn giữ vai trò nền tảng, nhưng không còn đứng tách rời khỏi thực hành. Sau khi tiếp cận kiến thức, sinh viên được tạo điều kiện vận dụng ngay thông qua bài tập tình huống, nhiệm vụ thực hành, mô phỏng quy trình và các dự án chuyên môn.
Sinh viên Khoa Kinh tế thực hành trên hệ thống máy tính tại phòng lab, từng bước hình thành kỹ năng sử dụng công cụ và xử lý các nhiệm vụ chuyên môn.
Cách tổ chức này giúp người học từng bước chuyển từ việc hiểu kiến thức sang khả năng sử dụng kiến thức trong công việc. Ở những giai đoạn đầu, sinh viên có thể thực hiện nhiệm vụ theo hướng dẫn; khi tiến sâu hơn trong chương trình, yêu cầu được nâng dần về mức độ phân tích, phối hợp, giải quyết vấn đề, ra quyết định và tự chịu trách nhiệm với kết quả.
Đây cũng là cách tiếp cận phù hợp với đào tạo theo chuẩn đầu ra, trong đó chất lượng chương trình không chỉ được thể hiện qua nội dung đã giảng dạy, mà còn qua những năng lực mà sinh viên thực sự hình thành sau mỗi học phần và sau toàn khóa học.
2. Tăng cường học tập theo dự án
Project-Based Learning – học tập dựa trên dự án là một trong những phương pháp được chú trọng trong quá trình đổi mới. Thay vì chỉ thực hiện các bài tập rời rạc, sinh viên được giao những nhiệm vụ có tính tích hợp, có mục tiêu cụ thể, sản phẩm đầu ra rõ ràng và tiêu chí đánh giá minh bạch. Dự án có thể gắn với kế hoạch kinh doanh, phân tích dữ liệu, tài chính, kế toán, logistics, marketing, quản trị doanh nghiệp hoặc các bài toán do doanh nghiệp đặt ra.
Trong quá trình thực hiện dự án, sinh viên phải học cách xác định vấn đề, thu thập và xử lý thông tin, phân công công việc, phối hợp nhóm, sử dụng công cụ số, đề xuất giải pháp, trình bày và bảo vệ kết quả. Điểm quan trọng của học theo dự án là sinh viên không chỉ hoàn thành một nhiệm vụ học tập, mà còn tạo ra sản phẩm có thể trở thành minh chứng cho năng lực nghề nghiệp. Qua nhiều học phần và nhiều năm học, những sản phẩm này có thể được tích lũy thành portfolio, giúp sinh viên thể hiện rõ hơn năng lực khi tham gia thực tập, tuyển dụng hoặc làm việc tại doanh nghiệp.
3. Đưa môi trường nghề nghiệp vào giảng đường
Bên cạnh học theo dự án, hoạt động mô phỏng được xem là cầu nối quan trọng giữa kiến thức và thực tiễn. Tùy từng ngành đào tạo, không gian học tập có thể được tổ chức theo mô hình văn phòng doanh nghiệp, phòng giao dịch, phòng kế toán, trung tâm điều hành, kho mô phỏng, khu vực giao nhận, phòng phân tích dữ liệu hoặc các không gian làm việc theo nhóm.
Tại phòng lab Khoa Kinh tế, sinh viên được tiếp cận môi trường học tập gắn với thực hành và các tình huống gần với công việc thực tế.
Trong môi trường đó, sinh viên được phân vai, tiếp nhận nhiệm vụ, xử lý hồ sơ, chứng từ, dữ liệu và các tình huống phát sinh gần với công việc thực tế. Việc mô phỏng không nhằm tạo ra một “sân khấu nghề nghiệp”, mà nhằm giúp sinh viên hình thành cách tư duy và phản xạ xử lý công việc trước khi bước vào môi trường doanh nghiệp thật. Sinh viên được phép thử, được phép sai và quan trọng hơn là phải biết nhận diện nguyên nhân, điều chỉnh cách làm và chịu trách nhiệm với kết quả. Chính quá trình này giúp kỹ năng nghề nghiệp được hình thành bền vững hơn.
4. Gắn thực hành với công nghệ và trí tuệ nhân tạo
Trong bối cảnh chuyển đổi số, thực hành nghề nghiệp không thể tách rời công nghệ. Các học phần và dự án cần tạo điều kiện để sinh viên sử dụng phần mềm chuyên môn, nền tảng số, công cụ phân tích dữ liệu và trí tuệ nhân tạo trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.
Sinh viên Khoa Kinh tế ứng dụng các công cụ số trong hoạt động học tập và thực hành, từng bước phát triển năng lực thích ứng với môi trường làm việc hiện đại.
Tuy nhiên, mục tiêu không chỉ dừng ở việc “biết dùng công cụ”. Sinh viên cần biết kiểm tra nguồn dữ liệu, đánh giá độ tin cậy của kết quả, bảo mật thông tin và chịu trách nhiệm đối với sản phẩm cuối cùng. Đây là yêu cầu ngày càng quan trọng đối với nguồn nhân lực trong môi trường làm việc hiện đại.
5. Doanh nghiệp đồng hành từ sớm
BDU cũng hướng đến việc tăng cường sự tham gia của doanh nghiệp trong quá trình đào tạo. Doanh nghiệp có thể góp ý chương trình, cung cấp tình huống, dữ liệu và bộ hồ sơ thực tế, tham gia hướng dẫn chuyên môn, phản biện sản phẩm và đánh giá kết quả dự án của sinh viên. Khi doanh nghiệp tham gia từ sớm, sinh viên có điều kiện tiếp cận yêu cầu nghề nghiệp ngay trong quá trình học. Nhà trường đồng thời nhận được phản hồi thực tế để tiếp tục điều chỉnh nội dung, phương pháp và môi trường đào tạo. Qua đó, doanh nghiệp không chỉ là nơi tiếp nhận sinh viên thực tập ở cuối khóa, mà trở thành đối tác đồng hành trong quá trình hình thành năng lực nghề nghiệp.
6. Hướng đến một hành trình nghề nghiệp xuyên suốt chương trình
Một chương trình đào tạo đổi mới không chỉ tăng số giờ thực hành, mà cần tổ chức được một hành trình phát triển năng lực rõ ràng. Ở giai đoạn đầu, sinh viên làm quen với tác phong, công cụ, giao tiếp và quy trình công việc. Ở những giai đoạn tiếp theo, sinh viên thực hiện các nhiệm vụ chuyên môn, dự án nghiệp vụ và mô phỏng nghề nghiệp có mức độ phức tạp cao hơn. Đến cuối chương trình, người học có thể tham gia các dự án tích hợp, thực tập và giải quyết những vấn đề gắn với doanh nghiệp.
Như vậy, mỗi năm học đều có thể để lại một dấu mốc nghề nghiệp, giúp sinh viên từng bước tích lũy kinh nghiệm thay vì chờ đến cuối khóa mới bắt đầu tiếp xúc với thực tế.
7. Hướng tới sinh viên tốt nghiệp có năng lực thực hành cao
Đích đến của đổi mới chương trình đào tạo không nằm ở số lượng môn học được điều chỉnh hay số giờ thực hành được bổ sung, mà ở năng lực thực sự của người học. Sinh viên BDU cần được chuẩn bị để khi tốt nghiệp có thể làm việc, sử dụng công nghệ, phối hợp trong môi trường nghề nghiệp, giải quyết vấn đề, thích nghi với thay đổi và tiếp tục tự học trong suốt quá trình phát triển nghề nghiệp.
8. Học đi cùng hành. Kiến thức đi cùng dự án. Mô phỏng gắn với nghề nghiệp. Công nghệ gắn với trách nhiệm. Nhà trường đồng hành cùng doanh nghiệp.
Đó là hướng đi BDU đang mạnh dạn đưa vào chương trình đào tạo: đưa thực tiễn nghề nghiệp vào giảng đường, đưa sinh viên đến gần doanh nghiệp ngay từ khi còn đang học. Để khi tốt nghiệp, các em không chỉ có kiến thức và tấm bằng, mà còn có năng lực thực hành, kinh nghiệm nghề nghiệp và sự tự tin để bước vào thị trường lao động.
Sinh viên Khoa Kinh tế sau giờ học thực hành - mỗi trải nghiệm tại giảng đường là một bước chuẩn bị cho môi trường nghề nghiệp sau này.
Bài viết: PGS.TS Đoan Trang
